معرفى مؤلف و كتاب مصنف اين كتاب طبيبى از اهالى بخارا بنام ابو بكر ربيع بن احمد الاخوينى البخارى « 1 » است كه كنيهء او را در دو مورد « ابو حكيم » « 2 » و « ابى بكر » « 3 » و نسبت او را در چهار مقالهء نظامى عروضى و موجز كمّى « اخوين » « 4 » ، « اخوى » « 5 » ، « اجوينى » « 6 » و « آخريى » « 7 » نيز نوشته‌اند . در بخارائى بودن وى شك نيست زيرا علاوه بر آنكه در كتاب هدايه با لفظ « البخارى » « 8 » ناميده شده ، خود نويسنده نيز در متن كتاب چند كلمه را بلهجهء بخارائى ذكر كرده « 9 » و در يك مورد ناحيتى از بخارا را بنام « سپيدماشه » « 10 » بعنوان شاهد آورده است . آگاهى ما دربارهء مؤلف و دوران زندگانى وى تقريبا محدود به كتاب هدايه است و در اين باب چيزى جز اين نمىدانيم كه همهء عمر به كار طبابت اشتغال داشته و در عصر خود پزشكى مشهور بوده است . وى در اين كتاب در يك مورد نوشته است كه ملكه يا ملكى را شخصا معالجه كرده « 12 » و در جاى ديگر اشاره كرده است كه به علت توفيق فراوان در درمان بيماران ماليخوليائى او را « پچشك ديوانگان » « 13 » نام كرده بودند و در همين مورد نيز بتجارب سى

--> ( 1 ) - ص 204 ح ( 2 ) - ر ك . يادداشت الحاقى ابو طالب عبد اللّه بن محمد بن ابى زيد الطبيب بنسخهء كتاب هداية المتعلمين فى الطب محفوظ در كتابخانهء بادليان آكسفورد ( 3 ) - ر ك . هداية المتعلمين ، نسخهء كتابخانهء فاتح استانبول ورق f . l a ( 4 ) - ر ك . يادداشت الحاقى مذكور بنسخهء كتابخانهء بادليان اكسفورد و موجز كمى نسخهء محفوظ در موزهء بريتانيا در مجموعه‌اى بشمارهء Add . 23560 ورق f . 280 b , f . 273 b و چهار مقالهء نظامى عروضى تصحيح آقاى دكتر معين استاد دانشگاه تهران چاپ 1333 ، ص 110 ح ( 5 ) - ر ك . چهار مقاله ص 110 ح ( 6 ) - ر ك . موجز كمى f . 264 b ، چهار مقاله ص 110 ح ( 7 ) - ر ك . چهار مقاله ص 110 ح ( 8 ) - ر ك . يادداشت الحاقى بنسخهء كتابخانهء بادليان اكسفورد ، همچنين بنسخهء كتابخانهء فاتح ، ورق f . l a ، ص 204 ح چاپ حاضر . ( 9 ) - بردفسد ( بمعنى بربشلد ) ص 65 - سكاچه ( كابوس ) ص 249 - اش ( خاكستر چوب درخت انگور ) ص 604 كوارغشه ( برگ اسپغول بخارى به زبان روستاى بخارا ) ص 527 ( 10 ) - ص 160 ( 11 ) - ص 412 ( 12 ) - ص 710 ( 13 ) - ص 246 ح